تحلیل سؤال: ضریب دشواری، ضریب تمیز و گزینه‌های بی‌کارکرد

آزمون با برگزاری تمام نمی‌شود. نتیجه‌ی شرکت‌کنندگان درباره‌ی خود سؤال‌ها هم اطلاعات می‌دهد: کدام سؤال بیش از حد آسان یا دشوار بود، کدام فراگیر قوی و ضعیف را از هم جدا نکرد، و کدام گزینه را هیچ‌کس انتخاب نکرد. این تحلیل ساده، کیفیت آزمون بعدی را بالا می‌برد و گاهی خطای کلید را در همین آزمون پیدا می‌کند.

ضریب دشواری (p)

ضریب دشواری نسبت شرکت‌کنندگانی است که به سؤال پاسخ درست داده‌اند. عددی بین صفر و یک است و با وجود نامش، هرچه بزرگ‌تر باشد سؤال آسان‌تر است.

• بالای ۰٫۹: بسیار آسان؛ تقریبا همه درست زده‌اند.
• ۰٫۳ تا ۰٫۸: محدوده‌ی معمول برای آزمونی که می‌خواهد فراگیران را از هم جدا کند.
• زیر ۰٫۳: دشوار؛ ممکن است مطلب درست آموزش داده نشده باشد، یا سؤال مبهم باشد.

سؤال آسان همیشه بد نیست. اگر هدف اطمینان از دانستن یک نکته‌ی حیاتی باشد، بالا بودن p نتیجه‌ی مطلوب است.

ضریب تمیز (D)

ضریب تمیز نشان می‌دهد سؤال چقدر فراگیر قوی را از ضعیف جدا می‌کند. شرکت‌کنندگان را بر اساس نمره‌ی کل مرتب می‌کنیم و ۲۷ درصد بالا و ۲۷ درصد پایین را جدا می‌کنیم:

ضریب تمیز = نسبت پاسخ درست در گروه بالا منهای نسبت پاسخ درست در گروه پایین

• بالای ۰٫۳: خوب.
• ۰٫۲ تا ۰٫۳: قابل قبول.
• زیر ۰٫۲: نیاز به بازنگری.
• منفی: فراگیران ضعیف‌تر بیشتر از قوی‌ترها درست زده‌اند. این تقریبا همیشه یعنی کلید غلط است یا سؤال مبهم است. پیش از اعلام نتیجه، این سؤال‌ها را دوباره ببینید.

گزینه‌های بی‌کارکرد

گزینه‌ی انحرافی خوب، گزینه‌ای است که بعضی از فراگیران ضعیف‌تر انتخابش کنند. گزینه‌ای که تقریبا هیچ‌کس انتخاب نکرده، کارکردی ندارد و عملا تعداد گزینه‌ها را کم کرده است. معمولا گزینه‌ای را که کمتر از پنج درصد شرکت‌کنندگان انتخاب کرده‌اند بی‌کارکرد می‌دانند.

گزینه‌ی انحرافی‌ای هم که گروه بالا بیشتر از گروه پایین انتخابش کرده، مشکوک است؛ شاید از جهتی درست باشد یا کلمه‌ای در آن گمراه‌کننده باشد.

با سؤال مشکل‌دار چه کنیم

1. کلید را دوباره با منبع بسنجید. ضریب تمیز منفی اولین نشانه است.
2. متن را دوباره بخوانید. ابهام، منفی دوگانه یا سرنخ ناخواسته را پیدا کنید.
3. گزینه‌ی بی‌کارکرد را عوض کنید با خطای واقعی‌تر فراگیران.
4. تصمیم برای همین آزمون: اگر سؤال واقعا دو پاسخ قابل دفاع داشت، پذیرفتن هر دو یا حذف سؤال از نمره منصفانه‌تر است.

چند هشدار

این اعداد در گروه‌های کوچک ناپایدارند. با کمتر از حدود سی شرکت‌کننده، تحلیل را راهنما بدانید نه حکم. همچنین دشواری و تمیز به گروهی که آزمون داده بستگی دارد؛ سؤالی که برای کارورزان آسان است، برای کارآموزان ممکن است دشوار باشد.

تحلیل در آزمون‌نویس

پس از آزمون آنلاین، برای هر سؤال ضریب دشواری، ضریب تمیز، تعداد بی‌پاسخ، گزینه‌های بی‌کارکرد و گزینه‌های مشکوک محاسبه می‌شود و در خروجی Excel هم می‌آید. سابقه‌ی هر سؤال در بانک سؤال می‌ماند تا ببینید هر بار که از آن استفاده کرده‌اید چطور عمل کرده است.